Stanowisko Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie SKD – C-831/24 Machski. Co oznacza dla kredytobiorców?

Opinia Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie C-831/24 Machski była jednym z najbardziej wyczekiwanych wydarzeń ostatnich miesięcy w obszarze Sankcji Kredytu Darmowego (SKD). Nie jest to zaskoczenie. Sprawa dotyczy bowiem zagadnień, które pojawiają się obecnie w tysiącach postępowań prowadzonych przeciwko bankom przez kredytobiorców posiadających kredyty gotówkowe i pożyczki konsumenckie.

Znaczenie sprawy wykracza więc daleko poza indywidualny spór pomiędzy konsumentem a bankiem. Przedmiotem oceny są bowiem podstawowe zasady ochrony konsumentów wynikające z prawa unijnego. Chodzi o zakres obowiązków informacyjnych banków, aktywną rolę sądu w postępowaniu oraz granice stosowania Sankcji Kredytu Darmowego.

Choć ostateczne rozstrzygnięcie będzie należało do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, stanowisko Rzecznika Generalnego może stanowić ważną wskazówkę co do kierunku przyszłego wyroku.

Sprawa rozpoczęła się od pozwu wniesionego przez konsumenta przeciwko bankowi w związku z umową pożyczki zawartą w 2017 roku. Kredytobiorca zakwestionował prawidłowość wykonania przez bank obowiązków wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim.

Według twierdzeń konsumenta bank nieprawidłowo określił całkowitą kwotę kredytu, wadliwie wyliczył RRSO oraz nie przekazał wystarczających informacji dotyczących wcześniejszej spłaty zobowiązania. Wątpliwości dotyczyły również sposobu przedstawienia zasad zmiennego oprocentowania.

Po złożeniu przez kredytobiorcę oświadczenia o skorzystaniu z Sankcji Kredytu Darmowego bank odmówił uznania jego roszczeń. Sprawa trafiła do Sądu Rejonowego w Białymstoku, który skierował pytania prejudycjalne do TSUE.

Od wielu miesięcy banki i konsumenci prezentują skrajnie odmienne stanowiska dotyczące zasad stosowania Sankcji Kredytu Darmowego.

Kredytobiorcy wraz Rzecznikiem Praw Konsumenta podnoszą, że bank powinien ponosić konsekwencje każdego naruszenia obowiązków informacyjnych określonych przez ustawodawcę. Z kolei banki argumentują, że nie każde uchybienie powinno automatycznie prowadzić do utraty prawa do odsetek, prowizji i innych kosztów kredytu.

Sprawa C-831/24 Machski może pomóc odpowiedzieć na pytanie, gdzie przebiega granica między ochroną konsumenta a zasadą proporcjonalności.

Przedmiotem analizy były trzy kluczowe kwestie.

Pierwsza dotyczyła obowiązków sądu krajowego. TSUE ma odpowiedzieć, czy sąd powinien samodzielnie i z własnej inicjatywy badać wszystkie możliwe naruszenia przepisów przez bank, nawet wtedy, gdy kredytobiorca wskazał jedynie część z nich.

Drugie zagadnienie odnosi się do informacji przekazywanych konsumentowi w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu. Chodzi przede wszystkim o to, czy bank powinien przedstawić pełną procedurę działania w sposób umożliwiający samodzielne wykonanie wszystkich czynności przez konsumenta.

Trzecia kwestia dotyczy samej możliwości zastosowania Sankcji Kredytu Darmowego. TSUE ma ocenić, czy każde naruszenie obowiązków informacyjnych powinno prowadzić do zastosowania sankcji, czy też konieczna jest ocena znaczenia i skutków konkretnego uchybienia dla konsumenta.

Rzecznik Generalny TSUE po raz kolejny opowiedział się za szeroką ochroną konsumentów przewidzianą przez prawo Unii Europejskiej. W opinii Rzecznik podkreślił, że obowiązki informacyjne banków muszą być realizowane w sposób jasny, przejrzysty i zrozumiały dla przeciętnego konsumenta.

Istotne znaczenie może mieć również stanowisko dotyczące aktywnej roli sądu. Skoro sąd powinien samodzielnie badać wszystkie dostrzeżone naruszenia przepisów konsumenckich, pozycja kredytobiorców w sporach dotyczących SKD może zostać znacząco wzmocniona.

Opinia może również sugerować, że nawet pozornie formalne naruszenia obowiązków informacyjnych nie powinny być bagatelizowane, ponieważ wpływają na poziom ochrony konsumenta gwarantowany przez przepisy unijne.

Niezależnie od ostatecznej treści opinii, sprawa C-831/24 Machski będzie miała istotny wpływ na praktykę sądową w Polsce.

Rozstrzygnięcie może wpłynąć na sposób oceny obowiązków informacyjnych banków, zakres aktywności sądów krajowych oraz zasady stosowania Sankcji Kredytu Darmowego.

Warto pamiętać, że każda umowa wymaga indywidualnej analizy. Nawet podobne konstrukcje kredytowe mogą prowadzić do odmiennych wniosków prawnych.

Nie ma potrzeby wstrzymywania się z analizą umowy kredytowej. W sprawa SKD wrogiem jest czas, oczekiwanie na kolejne dodatkowo umacniające stanowisko kredytobiorców wyroki TSUE, dla wielu może ostatecznie wykluczyć szanse na skorzystanie z Sankcji Kredytu Darmowego. Dlaczego? Należy pamiętać, że termin na złożenie oświadczenia o SKD mija najpóźniej z upływem roku od dnia wykonania umowy kredytu.

W wielu przypadkach już dziś możliwe jest ustalenie, czy w dokumentacji występują naruszenia mogące uzasadniać zastosowanie Sankcji Kredytu Darmowego. Dotyczy to zwłaszcza umów, w których pojawiają się wątpliwości dotyczące kosztów kredytu, zasad naliczania odsetek lub obowiązków informacyjnych banku.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny zarówno pod kątem potencjalnych korzyści, jak i ryzyk procesowych.

Postępowania dotyczące Sankcji Kredytu Darmowego są złożone. Wymagają znajomości orzecznictwa TSUE, aktualnego orzecznictwa w polskich sądach oraz praktyki procesowej i pozaprocesowej banków.

Kancelaria Mędrecki Wilk i Wspólnicy prowadzi kompleksową analizę umów kredytów konsumenckich pod kątem możliwości zastosowania SKD.

Dzięki szczegółowej analizie kredytobiorcy mogą uzyskać rzetelną ocenę swoich szans procesowych oraz przygotować skuteczną strategię dochodzenia roszczeń wobec banku.

Sprawa C-831/24 Machski należy do najważniejszych postępowań dotyczących Sankcji Kredytu Darmowego. Niezależnie od treści opinii Rzecznika Generalnego oraz wyczekiwanego wyroku TSUE, pewne jest że rozstrzygnięcia te mają i będą miały wpływ na ukształtowanie tysięcy postępowań prowadzonych przez kredytobiorców przeciwko bankom.

Dla osób posiadających kredyty gotówkowe i pożyczki konsumenckie jest to kolejny sygnał, że warto dokładnie przeanalizować zawartą umowę. W wielu przypadkach nieprawidłowości mogą otwierać drogę do dochodzenia zwrotu kosztów kredytu na podstawie przepisów o Sankcji Kredytu Darmowego.