Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej udzielił dziś odpowiedzi na pytanie polskich frankowiczów: czy bank ma prawo domagać się zwrotu kapitału z tytułu nieważności umowy kredytu zawierającej postanowienia wpisane od 2014 r. do rejestru klauzul niedozwolonych Prezesa UOKiK?
Czego dotyczyła sprawa C-261/25 przed Trybunałem?
Tłem pytania była sprawa kredytu hipotecznego zaciągniętego przez konsumenta w maju 2008 r. jako kredyt złotówkowy indeksowany kursem CHF, z indeksacją zdefiniowaną jako „kurs średni NBP plus/minus marża kredytodawcy”.
W sierpniu 2019 r. konsument złożył reklamację, powołując się na abuzywność postanowień indeksacyjnych, tożsamych z wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych (nr 5622). We wrześniu 2019 r. wytoczył powództwo o ustalenie nieważności umowy i zwrot świadczeń, a bank domagał się oddalenia żądania.
Jeszcze przed rozstrzygnięciem tego powództwa, w grudniu 2022 r., bank złożył własny pozew o zwrot kwoty wypłaconej konsumentowi jako kapitał kredytu.
Jaki zarzut przedawnienia podniósł konsument wobec pozwu banku w sprawie C-261/25?
W odpowiedzi na pozew banku konsument podniósł zarzut upływu 3-letniego terminu przedawnienia, wskazując dwa możliwe momenty jego liczenia: od dnia wypłaty kredytu (przedawnienie już w 2012 r.) albo od wpisania tożsamych postanowień do rejestru klauzul niedozwolonych w 2014 r. (przedawnienie w 2018 r.).
W obu wariantach roszczenie banku przedawniłoby się jeszcze przed pierwszą reklamacją konsumenta z 2019 r.
Jak polskie sądy oceniły sprawę przed skierowaniem pytania do TSUE?
Sąd Okręgowy w Warszawie w październiku 2023 r. uznał zarzut abuzywności klauzul przeliczeniowych i nieważność umowy kredytu w całości. Inny skład tego samego sądu, rozpoznający pozew banku, przychylił się do argumentacji banku, że konsument musi zwrócić otrzymane świadczenia.
Sąd powziął jednak wątpliwości co do liczenia terminu przedawnienia roszczenia banku. Z wyroków TSUE z grudnia 2023 r. (C-140/22 i C-28/22) wynikało jedynie, że bieg przedawnienia powinien zacząć się przed wyrokiem ustalającym nieważność umowy i przed sądowym przesłuchaniem konsumenta.
O jakie trzy daty zapytał Trybunał Sąd Okręgowy w Warszawie?
W kwietniu 2025 r. sąd zwrócił się do TSUE z pytaniem, którą z trzech dat przyjąć jako początek biegu przedawnienia roszczenia banku: datę wypłaty kredytu, datę wpisu klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych, czy datę reklamacji konsumenta.
Pierwszą koncepcję sąd odrzucił jako naruszającą zasady równorzędności, proporcjonalności i pewności prawa — termin konsumenta zawsze biegłby później, a na niedozwolony charakter klauzuli może powołać się wyłącznie konsument.
Co do drugiej koncepcji sąd miał dylemat: z jednej strony bank ma obowiązek śledzić orzecznictwo dotyczące uczciwości swoich wzorców (wyroki C-484/21 i C-561/21 z kwietnia 2025 r.), z drugiej sam wpis do rejestru nie oznacza automatycznie nieważności umowy — ta ukształtowała się w orzecznictwie dopiero po wyroku „Dziubak” (C-260/18, październik 2019 r.).
Dlaczego sąd skłonił się ku dacie reklamacji konsumenta w sprawie C-261/25?
Sąd uznał trzecią koncepcję za najpełniej realizującą zasady równoważności, proporcjonalności, pewności prawa i prawa do sądu, powołując się przy tym na uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22).
Ostatecznie zapytał Trybunał, czy pierwsze zakwestionowanie przez konsumenta ważności umowy jest najwcześniejszym momentem, w którym zaczyna biec przedawnienie roszczenia banku o zwrot kapitału.
Co Trybunał orzekł wcześniej o przerwaniu biegu przedawnienia roszczenia banku?
We wcześniejszym wyroku z kwietnia 2026 r. w sprawie C-901/24 („Falucka”) TSUE uznał, że bieg przedawnienia roszczenia banku przerywa pierwsze oświadczenie konsumenta o świadomości obowiązku zwrotu bankowi otrzymanego kapitału.
Wyrok ten nie był znany sądowi w chwili zadawania pytania w sprawie C-261/25, ale nawet on nie usunął wątpliwości — „przerwanie” oznacza, że termin biegł już wcześniej, a nie każda reklamacja zawiera jednoznaczne oświadczenie o świadomości obowiązku zwrotu kapitału.
Jak Trybunał odpowiedział w wyroku C-261/25?
Trybunał potwierdził stanowisko sądu pytającego. Sama data wpisu postanowień indeksacyjnych do rejestru klauzul niedozwolonych nie decyduje o początku biegu przedawnienia roszczenia banku. Decydująca jest data pierwszego zakwestionowania przez konsumenta związania nieuczciwymi warunkami — od tej daty biegnie termin przedawnienia dla obu stron umowy.
Jakie znaczenie ma wyrok TSUE w sprawie C-261/25 dla frankowiczów?
Wyrok wyznacza standard dla polskich sądów, zgodnie z nakazem prounijnej wykładni prawa polskiego. Ma fundamentalne znaczenie dla frankowiczów, ponieważ określa zakres ich ochrony wynikającej z Dyrektywy 93/13.
NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA
Czy wyrok TSUE w sprawie C-261/25 dotyczy wszystkich kredytów frankowych?
Nie. Wyrok odnosi się do przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału w przypadku nieważności umowy kredytu indeksowanego do CHF, zawierającej postanowienia wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych.
Czy sama data wpisu klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych zawsze decyduje o przedawnieniu roszczenia banku?
Nie zawsze. Kwestia ta była przedmiotem sporu w sprawie C-261/25 — sąd krajowy rozważał trzy różne daty jako możliwy początek biegu przedawnienia.
Czy bank może domagać się zwrotu kapitału bez ograniczeń czasowych?
Nie. Roszczenie banku podlega 3-letniemu terminowi przedawnienia, którego początek biegu był przedmiotem pytania prejudycjalnego do TSUE.
Czy wyrok Trybunału ma znaczenie dla innych spraw frankowych?
Tak. Wyrok wyznacza standard interpretacyjny dla polskich sądów zgodnie z zasadą prounijnej wykładni prawa, co ma znaczenie dla frankowiczów.
Czy konsument musi podjąć jakieś działania, by rozpocząć bieg przedawnienia roszczenia banku?
Tak. Zgodnie ze stanowiskiem sądu pytającego, kluczowe znaczenie ma pierwsze zakwestionowanie przez konsumenta związania nieuczciwymi postanowieniami umowy.
