Czy warto iść do sądu po odmowie ZUS? Zaniżona emerytura a wyrok TK SK 140/20

Odmowa ZUS nie zawsze oznacza koniec sprawy. Dotyczy to również osób, których emerytura powszechna została pomniejszona o wcześniej pobraną emeryturę. Problem dotyczy przede wszystkim osób, które przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego korzystały z wcześniejszej emerytury. Część z nich pracowała wcześniej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego okazało się, że wcześniejsze pobieranie świadczenia może znacząco obniżyć wysokość nowej emerytury. ZUS pomniejszał podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych świadczeń.

Wcześniejsza emerytura była dla wielu osób rozwiązaniem przewidzianym przez obowiązujące przepisy. Dotyczyło to między innymi osób, które wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W chwili podejmowania decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę ubezpieczony znał zasady obowiązujące w tym momencie. Przepisy nie przewidywały jednak, że pobieranie wcześniejszej emerytury będzie w przyszłości skutkowało pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej. Sytuacja zmieniła się wraz z wprowadzeniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w dniu 1 stycznia 2013 roku.

4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie SK 140/20. Trybunał uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie określonych wcześniejszych świadczeń przed 6 czerwca 2012 r. Trybunał zwrócił uwagę na ochronę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. W praktyce oznacza to, że sytuacja osób objętych wyrokiem SK 140/20 powinna zostać oceniona inaczej niż sytuacja osób, które decydowały się na wcześniejsze świadczenie już po ujawnieniu nowych zasad.

Decyzję ZUS można zaskarżyć do sądu ubezpieczeń społecznych. To właśnie dlatego osoba, która otrzymała odmowę po powołaniu się na wyrok SK 140/20, nie powinna automatycznie rezygnować z dochodzenia swoich praw. ZUS może prezentować stanowisko, zgodnie z którym sam wyrok Trybunału nie daje podstaw do ponownego ustalenia wysokości świadczenia w konkretnej sprawie ponieważ nie został dotychczas opublikowany w Dzienniku Ustaw. Odmowa organu rentowego podlega kontroli sądu. Sąd analizuje sytuację konkretnego ubezpieczonego oraz podstawę prawną wydanej decyzji. W sprawach dotyczących emerytur bardzo ważne jest więc rozróżnienie dwóch kwestii. Pierwszą jest stanowisko ZUS. Drugą jest to, jak sprawę oceni sąd, który może badać konstytucyjność mechanizmu przeliczeniowego.

W wielu przypadkach zdecydowanie warto przynajmniej przeanalizować taką możliwość. Szczególnie wtedy, gdy emerytura powszechna została obliczona z pomniejszeniem o kwoty pobranych wcześniej emerytur, a wcześniejsze świadczenie zostało przyznane przed zmianą przepisów. Trzeba sprawdzić dokumenty znajdujące się w aktach ZUS. Konieczne jest ustalenie, na jakiej podstawie przyznano wcześniejszą emeryturę oraz w jaki sposób obliczono późniejsze świadczenie powszechne. Dopiero taka analiza pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do skutecznego odwołania.

Należy ustalić, czego dokładnie odmówił ZUS. Nie każda decyzja będzie bowiem dotyczyła tego samego problemu. Znaczenie ma również uzasadnienie decyzji. To właśnie z niego wynika, dlaczego organ rentowy nie uwzględnił wniosku ubezpieczonego. Od decyzji ZUS w sprawie świadczenia można wnieść odwołanie do właściwego, według miejsca zamieszkania ubezpieczonego, sądu okręgowego. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS. Nie warto zwlekać z podjęciem decyzji. Termin na wniesienie odwołania jest istotny i wynosi jedynie 30 dni od dnia doręczenia decyzji z ZUS. Jego przekroczenie może znacząco utrudnić dochodzenie swoich praw.

Sprawy te są nadal przedmiotem sporów prawnych. Nie można więc kategorycznie powiedzieć, że każda osoba otrzyma wyższą emeryturę po złożeniu odwołania. Jednocześnie istnieje wiele orzeczeń sądów powszechnych, w których sądy uwzględniały odwołania osób powołujących się na wyrok SK 140/20. Oznacza to, że odmowa ZUS nie przesądza wyniku całej sprawy. Warto również pamiętać, że znaczenie może mieć sposób sformułowania wniosku złożonego do ZUS. Istotne jest także to, czego dokładnie dotyczyła zaskarżona decyzja. W postępowaniu sądowym sąd ocenia konkretną decyzję i konkretny stan faktyczny. Dlatego odwołanie powinno być przygotowane indywidualnie. Proste skopiowanie internetowego wzoru może nie wystarczyć.

Najważniejszym skutkiem może być ponowne ustalenie wysokości emerytury. Jeżeli sąd uzna, że świadczenie powinno zostać obliczone bez niezgodnego z Konstytucją pomniejszenia, ZUS będzie musiał wykonać prawomocne rozstrzygnięcie. W zależności od okoliczności sprawy może pojawić się również kwestia wyrównania świadczenia. Nie należy jednak zakładać z góry, czy i za jaki okres wyrównanie będzie przysługiwać. Ta kwestia wymaga osobnej analizy.

Sprawy dotyczące zaniżonych emerytur wymagają analizy dokumentów. W kancelarii możemy przeanalizować decyzje ZUS oraz ustalić, na jakiej podstawie została obliczona emerytura. Sprawdzimy również, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności pozwalające na zakwestionowanie stanowiska ZUS. Jeżeli otrzymałeś odmowę przeliczenia emerytury, nie zakładaj, że jest ona ostateczna. Warto sprawdzić, czy istnieją podstawy do wniesienia odwołania do sądu.