Większość kredytobiorców, analizując umowę kredytu gotówkowego, zwraca uwagę przede wszystkim na oprocentowanie nominalne oraz wysokość miesięcznej raty. To naturalne. Te elementy są najbardziej widoczne na pierwszy „rzut oka”.
W praktyce okazuje się jednak, że problem nie zawsze tkwi tylko w samej wysokości oprocentowania. Coraz częściej wątpliwości budzi prawidłowość sposobu obliczenia kwoty, od której bank nalicza odsetki. To właśnie ten element jest obecnie przedmiotem licznych sporów dotyczących kredytów konsumenckich. Dlaczego?
Jeżeli odsetki naliczane są również od prowizji, składek ubezpieczeniowych lub innych kosztów doliczonych do kredytu, całkowity koszt finansowania znacząco wzrasta. Wielu kredytobiorców nie ma świadomości, że przez cały okres spłaty płaci odsetki także od kosztów, których nigdy nie otrzymało do swojej dyspozycji. Niektórzy z kolei dopuszczają możliwość, że tak jest ale przyjmują scenariusz, że tak musi być. Wcale nie.
Czym są odsetki od skredytowanych kosztów kredytu?
Najważniejszym sygnałem wymagającym analizy jest ustalenie, czy bank nalicza odsetki wyłącznie od kwoty faktycznie wypłaconej kredytobiorcom, czy od skredytowanych kosztów kredytu.
W praktyce mechanizm wygląda bardzo często podobnie. Kredytobiorcy wnioskują o 80 000 zł. Bank dolicza 12 000 zł prowizji i zawiera umowę na 92 000 zł. Do dyspozycji klientów trafia jednak wyłącznie 80 000 zł. Mimo to odsetki naliczane są od całych 92 000 zł. Oznacza to, że oprocentowaniu podlega nie tylko kapitał rzeczywiście udostępniony kredytobiorcom, lecz również wynagrodzenie banku w postaci prowizji lub innych opłat.
To właśnie ten mechanizm stał się przedmiotem licznych postępowań sądowych m.in. w sprawach o Sankcję Kredytu Darmowego, aż ostatecznie trafił przed Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Dlaczego takie odsetki w umowie kredytu gotówkowego budzą wątpliwości?
Ustawa o kredycie konsumenckim rozróżnia dwa pojęcia, które w praktyce mają kluczowe znaczenie.Pierwszym jest całkowita kwota kredytu, czyli środki faktycznie oddane do dyspozycji kredytobiorców.
Drugim jest całkowity koszt kredytu, obejmujący między innymi odsetki, prowizje, ubezpieczenia oraz inne opłaty związane z umową kredytu gotówkowego.
Problem pojawia się wtedy, gdy prowizja lub inne koszty zostają doliczone do kwoty kredytu, a następnie bank nalicza od nich odsetki przez cały okres spłaty. W efekcie kredytobiorcy finansują nie tylko pożyczony kapitał, lecz również koszt samego udzielenia kredytu.
Co wynika z uzasadnień sądów i stanowiska TSUE w sprawie kredytów gotówkowych?
Sądy podkreślają, że nieprawidłowe określenie całkowitej kwoty kredytu może stanowić podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego, jeśli spełnione są pozostałe przesłanki ustawowe. Naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu nie stanowi jednak wyłącznie naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim – podstawę roszczenia stanowią też przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i świadczeniu nienależnym.
Jeżeli bank pobierał odsetki od kwot, do których oprocentowania nie był uprawniony, kredytobiorcy mogą dochodzić ich zwrotu niezależnie od spełnienia przesłanek do sankcji kredytu darmowego i bez składania odrębnego oświadczenia. Wyrok TSUE w sprawie C-744/24 stanowi samodzielną podstawę dochodzenia zwrotu takich odsetek jako nienależnego świadczenia pobranego przez bank.
Warto w pierwszej kolejności przeanalizować umowę pod kątem możliwości skorzystania z sankcji kredytu darmowego, a gdy nie jest to możliwe – np. gdy kredyt został spłacony kilka lat wstecz – skorzystać z prawa do żądania zwrotu nienależnie pobranych odsetek od kosztów kredytu na podstawie przepisów ogólnych.
Jak sprawdzić swoją umowę kredytu gotówkowego?
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
W pierwszej kolejności warto jednak odpowiedzieć na kilka pytań:
- Czy kwota wskazana jako kredyt była wyższa od środków faktycznie wypłaconych?
- Czy prowizja została doliczona do kwoty kredytu?
- Czy bank nalicza odsetki również od prowizji?
- Czy umowa jasno wyjaśnia sposób obliczenia całkowitego kosztu kredytu?
- Czy kredytobiorcy mogli samodzielnie zweryfikować wszystkie wyliczenia?
Już odpowiedź twierdząca na pierwsze dwa pytania powinna skłonić do profesjonalnej analizy dokumentacji.
W praktyce bardzo często spotykamy umowy kredytów lub pożyczek gotówkowych, w których bank finansował prowizję lub inne koszty kredytu i jednocześnie naliczał od nich odsetki. Jest to działanie niezgodne z prawem. Jeśli dla kredytobiorcy nie jest możliwe zastosowanie sankcji kredytu darmowego, warto przeanalizować również inne możliwości, które pozwolą na odzyskanie choć części nienależnie pobranych środków przez bank.
Kiedy warto skonsultować umowę kredytu gotówkowego z kancelarią?
Jeżeli kwota kredytu wskazana w umowie była wyższa od środków, które rzeczywiście trafiły do kredytobiorców, warto zlecić analizę dokumentów.
Kancelaria Mędrecki Wilk i Wspólnicy bada umowy kredytów gotówkowych pod kątem zgodności z ustawą o kredycie konsumenckim oraz najnowszym orzecznictwem sądów krajowych i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Analiza pozwala ustalić, czy istnieją podstawy zastosowania sankcji kredytu darmowego czy też do dochodzenia innych roszczeń wobec banku.
NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA
Skąd wiadomo, że bank naliczał odsetki od prowizji lub innych kosztów kredytu?
Najprostszym sposobem jest porównanie kwoty faktycznie wypłaconej z kwotą wskazaną w umowie jako całkowita kwota kredytu. Jeżeli bank doliczył do finansowania prowizję, ubezpieczenie lub inne opłaty i naliczał odsetki od całej tej kwoty, może to oznaczać, że odsetki były pobierane również od skredytowanych kosztów kredytu.
Czy naliczanie odsetek od skredytowanej prowizji jest zgodne z prawem?
Zgodność takiego rozwiązania z przepisami jest obecnie przedmiotem sporów sądowych. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku C-744/24 potwierdził, że kredytobiorcy mogą dochodzić zwrotu odsetek pobranych od skredytowanych kosztów kredytu jako świadczenia nienależnego.
Czy można odzyskać odsetki od skredytowanych kosztów, jeśli kredyt został już spłacony?
Tak. Spłata kredytu nie zawsze zamyka drogę do dochodzenia roszczeń. Jeżeli nie ma już możliwości skorzystania z sankcji kredytu darmowego, warto przeanalizować możliwość dochodzenia zwrotu odsetek od skredytowanych kosztów na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących świadczenia nienależnego i bezpodstawnego wzbogacenia.
Czy wyrok TSUE C-744/24 oznacza, że każdy kredytobiorca automatycznie odzyska odsetki od skredytowanych kosztów kredytu?
Nie. Wyrok TSUE nie oznacza automatycznego zwrotu odsetek. Potwierdza jednak, że kredytobiorcy mają podstawy dochodzenia zwrotu odsetek naliczonych od skredytowanych kosztów kredytu jako świadczenia nienależnego.
Jakie dokumenty warto przygotować do analizy umowy kredytu gotówkowego?
Do weryfikacji przydatne będą przede wszystkim umowa kredytu gotówkowego. Dodatkowo harmonogram spłat, formularz informacyjny, aneksy oraz – jeżeli kredyt został już spłacony – historia spłat lub zaświadczenie o całkowitej spłacie zobowiązania. Na podstawie tych dokumentów można ocenić, czy istnieją podstawy do skorzystania z sankcji kredytu darmowego lub dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych odsetek.
