Czy otrzymać odszkodowanie po wypadku, gdy sprawcą wypadku był kierowca, z którym się jechało? To jedno z najczęstszych pytań, z jakimi poszkodowani trafiają do kancelarii. Intuicja podpowiada, że skoro sprawcą był ktoś bliski — małżonek, rodzic, przyjaciel — to dochodzenie odszkodowania po wypadku jest niemożliwe lub co najmniej niestosowne. Intuicja ta jest jednak błędna.
Na jakiej podstawie prawnej pasażer dochodzi odszkodowania po wypadku od kierowcy?
Pasażerowie, którzy ulegli wypadkowi w pojeździe prowadzonym przez sprawcę, mają prawo do pełnej ochrony prawnej. Dzieje się tak niezależnie od tego, kim jest osoba prowadząca pojazd. Fakt bliskiej relacji między poszkodowanym a kierowcą nie pozbawia pasażera z możliwości dochodzenia odszkodowania po wypadku, które przysługują mu z mocy prawa.
Podstawą prawną ochrony pasażerów jest art. 436 Kodeksu cywilnego. Przepis ten nakłada na posiadacza mechanicznego środka komunikacji odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z ruchem pojazdu. Co ważne, jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka.
Czy trzeba udowodnić winę kierowcy, aby otrzymać odszkodowanie po wypadku?
Oznacza to, że dla uzyskania odszkodowania po wypadku nie trzeba udowadniać, że kierowca zawinił lub był nieuważny. Wystarczy wykazać, że do szkody doszło w związku z ruchem pojazdu oraz że istnieje związek przyczynowy pomiędzy wypadkiem a doznanymi obrażeniami. Ochrona pasażera jest więc bardzo szeroka.
Dodatkowo przepisy ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (art. 34 i 35) stanowią, że ubezpieczyciel z polisy OC odpowiada za szkody na osobie wyrządzone każdemu, kto poniósł uszczerbek w wyniku ruchu ubezpieczonego pojazdu — w tym za szkody doznane przez pasażerów.
Pokrewieństwo ze sprawcą a odszkodowanie po wypadku
Bycie małżonkiem, dzieckiem, rodzicem czy przyjacielem kierowcy, który spowodował wypadek, nie ogranicza w żaden sposób prawa do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych po wypadku.
Pasażerowie, którzy podróżowali z bliską osobą i doznali obrażeń w wypadku przez nią spowodowanym, mają pełne prawo do zadośćuczynienia za krzywdę, odszkodowania za koszty leczenia i rehabilitacji oraz renty, jeżeli skutki wypadku są długotrwałe.
Pasażer-małżonek: kiedy dochodzenie odszkodowania po wypadku jest możliwe?
Sytuacja małżonka-pasażera bywa źródłem szczególnych wątpliwości. Małżonkowie często są współwłaścicielami pojazdu i zdarza się, że ubezpieczyciel próbuje z tego wyprowadzać argumenty przeciwko wypłacie odszkodowania po wypadku.
Sąd Najwyższy rozwiał tę wątpliwość w uchwale z dnia 7 lutego 2008 roku (sygn. III CZP 115/07). Zgodnie z jej treścią, ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za szkody na osobie wyrządzone pasażerowi będącemu współposiadaczem pojazdu. Innymi słowy: małżonek poszkodowany jako pasażer może skutecznie dochodzić zadośćuczynienia i odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu z polisy OC pojazdu.
Ograniczenie dotyczy jedynie szkód majątkowych w mieniu, które stanowi współwłasność małżonków. Pasażer-współwłaściciel nie może dochodzić z OC odszkodowania za uszkodzenie tego samego pojazdu. Dotyczy to jednak wyłącznie rzeczy, nie zaś zdrowia i życia poszkodowanego.
Dziecko jako pasażer w pojeździe sprawcy a odszkodowanie po wypadku
Dziecko jadące jako pasażer jest chronione tak samo jak każdy inny poszkodowany. Jeżeli kierowca pojazdu spowodował wypadek, a w wyniku kolizji ucierpiało dziecko podróżujące na tylnym siedzeniu, roszczenia tego dziecka lub jego rodziców działających w imieniu małoletniego są w pełni zasadne.
Warto pamiętać, że w pewnych okolicznościach ubezpieczyciel może powołać się na tzw. przyczynienie poszkodowanego. Przykładem jest sytuacja, gdy pasażer jechał bez zapiętych pasów bezpieczeństwa. Sądy oceniają, w jakim zakresie taka okoliczność mogła wpłynąć na rozmiar szkody i odpowiednio korygują wysokość świadczeń.
Przewóz z grzeczności — jeden wyjątek, który warto znać
Kodeks cywilny przewiduje jeden wyjątek, który może wpłynąć na zakres odpowiedzialności kierowcy względem pasażera. Chodzi o tzw. przewóz z grzeczności, regulowany przez art. 436 § 2 k.c.
W przypadku przewozu z grzeczności czyli bezpłatnego przewiezienia kogoś z uprzejmości, bez żadnego ekwiwalentu, odpowiedzialność kierowcy opiera się na zasadzie winy, nie zaś ryzyka. Poszkodowani muszą wówczas wykazać, że kierowca dopuścił się naruszenia przepisów ruchu drogowego lub innego zawinionego zachowania.
W praktyce sądowej zakwalifikowanie przewozu jako „z grzeczności” nie zamyka drogi do odszkodowania po wypadku. Wystarczy, że kierowca naruszył jakikolwiek przepis drogowy co w przypadku wypadków samochodowych jest niemal regułą. Pasażerowie powinni jednak pamiętać, że w takich sprawach odpowiednie zgromadzenie dokumentacji i dowodów ma jeszcze większe znaczenie.
NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA
Czy pasażer może dostać odszkodowanie po wypadku, jeśli za wypadek odpowiada kierowca, z którym podróżował?
Tak, pasażer poszkodowany w wypadku komunikacyjnym ma prawo do pełnego odszkodowania i zadośćuczynienia z polisy OC pojazdu, którym się poruszał bez względu na to, kim jest osoba prowadząca pojazd. Nie ma znaczenia, czy kierowca to znajomy, kolega, małżonek czy rodzic. Ubezpieczyciel, a nie sprawca osobiście, ponosi odpowiedzialność finansową za wypłatę świadczeń. Prawo nie uzależnia roszczenia pasażera od charakteru relacji ze sprawcą.
Czy małżonek będący współwłaścicielem pojazdu może dochodzić roszczeń od ubezpieczyciela, gdy prowadzącym był współmałżonek?
Tak. Sąd Najwyższy w uchwale z 7 lutego 2008 roku (sygn. III CZP 115/07) jednoznacznie przesądził, że ubezpieczyciel odpowiada za szkody na osobie wyrządzone pasażerowi będącemu współwłaścicielem lub współposiadaczem pojazdu.
Co to jest przewóz z grzeczności i jak wpływa na prawo do odszkodowania po wypadku?
Przewóz z grzeczności to bezpłatny i nieodpłatny transport pasażera, wynikający wyłącznie z uprzejmości kierowcy. W takim przypadku przepisy przewidują odpowiedzialność kierowcy na zasadzie winy, a nie ryzyka. Oznacza to, że poszkodowani muszą wykazać, że kierowca naruszył przepisy lub zachował się niedbale. Warto w takich sprawach zadbać o odpowiednią dokumentację i zasięgnąć porady prawnej.
Czy ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania po wypadku pasażerowi, powołując się na to, że sprawcą jest jego rodzic lub małżonek?
Nie ma do tego podstawy prawnej. Polisa OC obejmuje odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez ruch pojazdu, a zakres tej odpowiedzialności nie jest uzależniony od więzów rodzinnych między poszkodowanym a kierowcą. Ubezpieczyciele niekiedy próbują jednak ograniczyć wypłatę, powołując się na przyczynienie poszkodowanego (np. niezapięte pasy) lub kwestionując zakres obrażeń. W przypadku odmowy wypłaty lub rażąco zaniżonej propozycji ugodowej poszkodowani powinni zwrócić się do kancelarii odszkodowawczej.
Czy poszkodowany pasażer może jednocześnie dochodzić roszczeń z OC i z własnej polisy NNW?
Tak, obie ścieżki są niezależne i mogą być realizowane równolegle. Odszkodowanie po wypadku z polisy NNW (następstw nieszczęśliwych wypadków) wypłacane jest na podstawie warunków umownych tej polisy zazwyczaj jako zryczałtowana kwota za procentowy uszczerbek na zdrowiu. Roszczenia z OC sprawcy obejmują natomiast pełną rekompensatę rzeczywiście poniesionej szkody: koszty leczenia, rehabilitacji, utracone zarobki i zadośćuczynienie za krzywdę. Środki z NNW nie pomniejszają roszczeń z OC.
