Co jeśli ZUS odmówił wznowienia postępowania po wyroku SK 140/20? 

Wielu emerytów, którzy dowiedzieli się o wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20, usłyszało prostą radę aby złożyć wniosek do ZUS o ponowne przeliczenie emerytury. Problem w tym, że nie każdy wniosek prowadzi do tego samego celu. W praktyce bardzo często spotykamy osoby, które złożyły niewłaściwy wniosek. Nie dlatego, że popełniły błąd z własnej winy. Po prostu w przestrzeni publicznej funkcjonuje wiele uproszczonych informacji, które mieszają różne instytucje prawne.

Tymczasem wznowienie postępowania i ponowne przeliczenie emerytury to dwa zupełnie różne tryby działania. Wywołują odmienne skutki prawne i opierają się na innych przepisach. Dlatego odmowa wznowienia postępowania przez ZUS nie zawsze oznacza, że nie można już ubiegać się o wyższą emeryturę.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 dotyczy osób, którym przy ustalaniu emerytury powszechnej pomniejszono podstawę obliczenia świadczenia o wcześniej pobrane emerytury wcześniejsze. Problem ten dotyczy przede wszystkim wielu kobiet z roczników 1954–1966 oraz mężczyzn z roczników 1949-1952 oraz 1954–1961, którzy wcześniej pobierali emeryturę wcześniejszą z uwagi na pracę w szczególnych warunkach, a wniosek o jej przyznanie złożyli przed 6 czerwca 2012 roku, następnie przeszli na emeryturę powszechną po 31 grudnia 2012 roku. To właśnie ta grupa bardzo często pyta dziś, jakie działania można podjąć po wyroku Trybunału.

Wiele publikacji sprowadza cały problem do jednego zdania: „złóż wniosek do ZUS o ponowne przeliczenie emerytury”. To jednak zbyt duże uproszczenie. W rzeczywistości istnieje kilka różnych trybów postępowania. Każdy z nich ma własne przesłanki, terminy i konsekwencje. To właśnie dlatego dwie osoby z podobnym problemem mogą otrzymać zupełnie inne decyzje. Nie oznacza to jednak automatycznie, że jedna z nich nie ma już żadnych możliwości działania.

Wznowienie postępowania jest szczególnym trybem przewidzianym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Polega na ponownym otwarciu zakończonego już postępowania administracyjnego. Nie jest to zwykła prośba o ponowne wyliczenie emerytury.

W sprawach dotyczących wyroku SK 140/20 wiele osób składało właśnie taki wniosek. Problem polega jednak na tym, że wyrok Trybunału do dziś nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Ma to ogromne znaczenie praktyczne.

Art. 145a k.p.a. przewiduje możliwość żądania wznowienia postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wiąże skutki takiego wyroku z możliwością wzruszenia wcześniejszych rozstrzygnięć. W obecnym stanie prawnym ZUS bardzo często odmawia wznowienia postępowania właśnie z uwagi na brak urzędowej publikacji wyroku SK 140/20.

Odmowa wznowienia postępowania w sprawie ponownego przeliczenia emerytury nie oznacza automatycznie, że nie istnieją inne możliwości dochodzenia swoich praw. Znaczenie mają daty wydanych decyzji, przebieg wcześniejszych postępowań, dokumentacja zgromadzona przez ZUS oraz aktualne orzecznictwo sądów ubezpieczeń społecznych. To właśnie dlatego nie warto wyciągać pochopnych wniosków wyłącznie na podstawie decyzji odmownej.

Drugim pojęciem, które bardzo często pojawia się w sprawach dotyczących wcześniejszych emerytur, jest ponowne ustalenie wysokości świadczenia. Podstawę prawną stanowi między innymi art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest to jednak to samo, co wznowienie postępowania.

Ponowne przeliczenie emerytury dotyczy sytuacji, w której organ rentowy ponownie ustala wysokość świadczenia na podstawie określonych przesłanek przewidzianych w ustawie. W praktyce skutki zastosowania tego trybu mogą być całkowicie inne niż przy wznowieniu postępowania. Dlatego oba pojęcia nie powinny być używane zamiennie.

Osoby zainteresowane odzyskaniem pomniejszonej emerytury bardzo często pytają również o możliwość uzyskania wyrównania. W praktyce pojawia się tutaj art. 133 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który reguluje zasady wypłaty podwyższonych świadczeń.

Jednocześnie orzecznictwo sądowe nie jest obecnie jednolite. Część sądów przyznaje wyrównanie za okres do trzech lat wstecz, jeżeli spełnione zostaną ustawowe przesłanki. Inne składy orzekające wskazują natomiast, że w okresie obowiązywania domniemania konstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ZUS działał zgodnie z obowiązującymi przepisami.

To właśnie dlatego każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, a samo powołanie się na wyrok trybunału nie przesądza jeszcze o wyniku postępowania. Dlatego przed podjęciem jakichkolwiek działań warto dokładnie przeanalizować dokumentację oraz historię swojej sprawy.

Sprawy dotyczące wcześniejszych emerytur po wyroku SK 140/20 należą obecnie do najbardziej złożonych postępowań przeciwko ZUS. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy decyzji organu rentowego, ustalenia właściwego trybu działania oraz oceny aktualnego orzecznictwa.

Jeżeli otrzymałeś decyzję odmowną z ZUS albo nie wiesz, jakie działania będą właściwe w Twojej sytuacji, warto skonsultować swoją sytuację. Kancelaria Mędrecki Wilk i Wspólnicy nieodpłatnie przeanalizuje Twoją sytuację i wskaże dalsze możliwe działania. Zachęcamy również do obejrzenia podcastu, w którym szczegółowo omawiamy różnice pomiędzy wznowieniem postępowania, a ponownym przeliczeniem emerytury.