Nowy model orzekania o niepełnosprawności – co się zmieni?

Narodziny dziecka powinny być czasem radości i spokoju. Zdarza się jednak, że zamiast skupić się na nowej sytuacji, młoda mama musi zmierzyć się z postępowaniem prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

ZUS może zakwestionować prawo do zasiłku macierzyńskiego. Może również podważać wysokość podstawy wymiaru składek. Takie sytuacje dotyczą zarówno kobiet zatrudnionych na umowie o pracę, jak i prowadzących działalność gospodarczą.

Czy decyzja ZUS oznacza, że zasiłek rzeczywiście się nie należy? Niekoniecznie. Wiele zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz zgromadzonych dowodów.

Celem reformy jest przebudowa systemu orzekania i lepsze dopasowanie wsparcia do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Prace obejmują sposób oceny ograniczeń, procedury orzecznicze oraz powiązanie orzeczeń z odpowiednimi formami pomocy.

Na obecnym etapie nie należy traktować zapowiedzi jako obowiązującego prawa. 

Orzeczenia ZUS dotyczą m.in. niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji. Mają znaczenie przy ustalaniu uprawnień do określonych świadczeń.

Odrębny system obejmuje orzeczenia o niepełnosprawności dzieci oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osób powyżej 16. roku życia. Wyróżnia się trzy stopnie: lekki, umiarkowany i znaczny. Orzeczenia wydają co do zasady powiatowe lub miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Systemów tych nie należy utożsamiać. 

Planowane zmiany mają zwiększyć znaczenie oceny funkcjonalnej. Oznacza to uwzględnienie nie tylko diagnozy medycznej, lecz także wpływu stanu zdrowia na codzienne życie.

Istotne mogą być trudności w poruszaniu się, samoobsłudze, komunikacji i wykonywaniu pracy. Znaczenie będzie miało również to, czy dana osoba potrzebuje pomocy innych osób oraz jak często jej wymaga.

Jednym z punktów odniesienia jest klasyfikacja ICF, czyli Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia. Pozwala ona szerzej oceniać możliwości człowieka i bariery, z którymi się mierzy.

Samo rozpoczęcie reformy nie powoduje automatycznej utraty ważności wydanych orzeczeń. Konsultacje społeczne i zapowiedzi zmian nie zastępują obowiązujących przepisów.

Szczególne znaczenie będą miały przyszłe przepisy przejściowe. To one powinny określić zasady postępowania z orzeczeniami o niepełnosprawność wydanymi na dotychczasowych zasadach.

Osoby, które potrzebują orzeczenia o niepełnosprawności, nie powinny automatycznie odkładać złożenia wniosku. Obecnie postępowania prowadzi się na podstawie obowiązujących przepisów.

Warto przygotować dokumentację medyczną oraz opisać codzienne ograniczenia. Znaczenie mają m.in. trudności w poruszaniu się, wykonywaniu czynności higienicznych, przygotowywaniu posiłków czy pracy zawodowej.

Orzeczenie o niepełnosprawności nie oznacza jednak automatycznego przyznania wszystkich świadczeń. Każde uprawnienie może wymagać spełnienia dodatkowych warunków ustawowych.

Reforma systemu orzekania o niepełnosprawności jest przygotowywana, ale nowe zasady nie powinny być utożsamiane z obowiązującym prawem. Obecnie nadal funkcjonują trzy stopnie niepełnosprawności.

Planowany model ma większy nacisk położyć na codzienne funkcjonowanie i indywidualne potrzeby osób z niepełnosprawnościami. Do czasu przyjęcia nowych przepisów warto kierować się aktualnymi regulacjami i śledzić oficjalne komunikaty.