ZUS kwestionuje prawo do zasiłku macierzyńskiego – co zrobić?

Narodziny dziecka powinny być czasem radości i spokoju. Zdarza się jednak, że zamiast skupić się na nowej sytuacji, młoda mama musi zmierzyć się z postępowaniem prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

ZUS może zakwestionować prawo do zasiłku macierzyńskiego. Może również podważać wysokość podstawy wymiaru składek. Takie sytuacje dotyczą zarówno kobiet zatrudnionych na umowie o pracę, jak i prowadzących działalność gospodarczą.

Czy decyzja ZUS oznacza, że zasiłek rzeczywiście się nie należy? Niekoniecznie. Wiele zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz zgromadzonych dowodów.

Zasiłek macierzyński jest związany z podleganiem ubezpieczeniu chorobowemu. ZUS może więc sprawdzić, czy ubezpieczenie rzeczywiście istniało oraz czy zostało prawidłowo ustalone.

Jednym z najczęstszych zarzutów jest pozorność. ZUS może twierdzić, że umowa o pracę została zawarta wyłącznie po to, aby uzyskać świadczenie. Podobny zarzut może pojawić się wobec działalności gospodarczej.

Sama ciąża, krótki okres zatrudnienia przed porodem czy wysoka podstawa składek nie przesądzają jednak o pozorności. Kluczowe jest ustalenie, czy praca lub działalność były rzeczywiście wykonywane.

W przypadku umowy o pracę ZUS może badać, czy zatrudnienie miało rzeczywisty charakter. Znaczenie ma między innymi to, czy pracownica faktycznie wykonywała swoje obowiązki. Istotne są również okoliczności zawarcia umowy oraz sposób wykonywania pracy.

Dlatego warto posiadać dokumenty, które potwierdzają rzeczywiste zatrudnienie. Mogą to być między innymi umowa o pracę, zakres obowiązków, listy obecności, harmonogramy, dokumentacja BHP oraz badania medycyny pracy.

Pomocne są również e-maile, raporty, przygotowane dokumenty czy inne materiały związane z wykonywaną pracą. Znaczenie mogą mieć także zeznania współpracowników i przełożonych.

Podobne problemy mogą spotkać przedsiębiorczynię. ZUS może twierdzić, że działalność gospodarcza została założona tylko formalnie. Organ może badać, czy firma rzeczywiście działała i czy podejmowano czynności związane z jej prowadzeniem.

Warto więc zachować faktury, rachunki, umowy z klientami, potwierdzenia przelewów oraz korespondencję biznesową. Znaczenie mogą mieć również oferty, ogłoszenia, dokumenty dotyczące lokalu czy zakupionego sprzętu.

Nie zawsze działalność musi od początku przynosić wysokie przychody. Istotne mogą być również działania podejmowane w celu zdobycia klientów i uzyskania przychodu.

ZUS może analizować również wysokość podstawy wymiaru składek. W przypadku przedsiębiorców kwestia ta przez lata budziła wiele wątpliwości. Istotne znaczenie miało orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące możliwości ingerowania ZUS w zadeklarowaną podstawę składek.

W uchwale z 29 listopada 2023 r., sygn. III UZP 3/23, Sąd Najwyższy dopuścił możliwość badania podstawy wymiaru składek w określonych sytuacjach dotyczących początku działalności.

Z kolei w wyroku z 11 grudnia 2024 r., sygn. II NSNc 267/24, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na znaczenie przepisów obowiązujących po zmianach prawnych dotyczących przedsiębiorców.

Dlatego w przypadku zakwestionowania podstawy składek nie warto poprzestawać na ogólnych argumentach. Konieczna jest analiza konkretnej decyzji ZUS i podstawy prawnej, na której organ ją oparł.

W postępowaniu przed ZUS bardzo duże znaczenie mają dowody. Jeżeli pracujesz na etacie, warto zgromadzić dokumenty potwierdzające wykonywanie pracy. Mogą to być między innymi e-maile, raporty, dokumenty przygotowane w ramach obowiązków oraz zeznania świadków.

Jeżeli prowadzisz działalność gospodarczą, pomocne będą dokumenty pokazujące faktyczne funkcjonowanie firmy. Warto zachować faktury, umowy, korespondencję z klientami, potwierdzenia przelewów oraz dowody podejmowania działań biznesowych.

Dokumentacja powinna pokazywać rzeczywisty przebieg zatrudnienia lub działalności. Im pełniejszy materiał dowodowy, tym łatwiej odpowiedzieć na zarzuty ZUS w sprawie zasiłku macierzyńskiego.

Tak. Niekorzystna decyzja ZUS w sprawie zasiłku macierzyńskiego nie oznacza automatycznie końca sprawy. Od decyzji dotyczącej zasiłku macierzyńskiego można odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS.

To bardzo ważny termin. Dlatego po otrzymaniu decyzji nie warto zwlekać z jej analizą.

W postępowaniu sądowym można przedstawiać dokumenty oraz zeznania świadków. Sąd analizuje okoliczności sprawy i może dojść do innych wniosków niż ZUS.

Odwołanie od decyzji ZUS w sprawie zasiłku macierzyńskiego jest co do zasady wolne od opłat sądowych dla ubezpieczonego w pierwszej instancji.

Co ważne, odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS. Organ może po zapoznaniu się z argumentacją uznać odwołanie i zmienić lub uchylić swoją decyzję.

Jeżeli tak się nie stanie, sprawa może zostać rozpoznana przez sąd.