Czy po śmierci bliskiej osoby można odzyskać pieniądze z ZUS i OFE?

Śmierć bliskiej osoby to trudny moment, w którym rodzina musi zmierzyć się z wieloma formalnościami. W tym czasie łatwo przeoczyć prawa, które przysługują najbliższym zmarłego. Jednym z nich może być możliwość odzyskania środków z ZUS i OFE. Wiele osób jest przekonanych, że wszystkie pieniądze odprowadzane przez zmarłego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przepadają bezpowrotnie. To jeden z najczęściej powtarzanych mitów. Rzeczywistość jest bardziej złożona.

Choć środki zapisane na głównym koncie emerytalnym w ZUS nie podlegają dziedziczeniu, inaczej wygląda sytuacja w przypadku środków zgromadzonych na subkoncie ZUS oraz w Otwartym Funduszu Emerytalnym (OFE). W niektórych przypadkach rodzina może odzyskać nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Warunkiem jest jednak podjęcie odpowiednich działań. ZUS nie wypłaca tych pieniędzy automatycznie i co do zasady nie informuje osób uprawnionych o możliwości ich otrzymania.

Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch rodzajów środków zapisanych w systemie emerytalnym. Pierwszym jest główne konto emerytalne prowadzone przez ZUS. Zapisywane są na nim składki emerytalne służące do ustalenia wysokości przyszłej emerytury.

Środki te co do zasady nie podlegają dziedziczeniu. Drugim jest subkonto prowadzone przez ZUS. Zostało ono wprowadzone do systemu emerytalnego 1 maja 2011 r.

Środki zapisane na subkoncie ZUS podlegają podziałowi po śmierci ubezpieczonego zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Analogiczne zasady obowiązują w odniesieniu do środków zgromadzonych w OFE.

Subkonto w ZUS posiadają przede wszystkim osoby urodzone po 31 grudnia 1968 r., które podlegają ubezpieczeniom emerytalnym. Prowadzone jest ono również dla części osób urodzonych w latach 1949–1968, które były członkami OFE. Dla wielu rodzin jest to zaskoczenie.

Często nie mają one świadomości, że zmarły posiadał subkonto w ZUS lub środki w OFE, które mogą zostać wypłacone po jego śmierci. Środki zgromadzone w OFE podlegają dziedziczeniu. Każdy członek OFE może wskazać osoby uprawnione do otrzymania zgromadzonych środków po swojej śmierci.

Jeżeli takie wskazanie zostało dokonane, fundusz dokonuje wypłaty zgodnie z wolą zmarłego. Jeżeli natomiast osoby uprawnione nie zostały wskazane, zastosowanie znajdują przepisy prawa spadkowego. Podobne zasady obowiązują w przypadku środków zapisanych na subkoncie ZUS.

Odpowiedź zależy od konkretnej sytuacji rodzinnej. Jeżeli zmarły wskazał osoby uprawnione, środki zostaną przekazane właśnie im. Jeżeli nie pozostawił takiego wskazania, pieniądze mogą przypaść spadkobiercom zgodnie z zasadami dziedziczenia.

Szczególne znaczenie ma również wspólność majątkowa małżeńska. Jeżeli pomiędzy małżonkami istniała wspólność ustawowa, część środków zgromadzonych na subkoncie ZUS lub w OFE przypada żyjącemu małżonkowi w ramach podziału majątku wspólnego. Dopiero pozostała część podlega dalszemu podziałowi pomiędzy osoby uprawnione lub spadkobierców.

Procedura wymaga złożenia odpowiedniego wniosku. Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, czy zmarły był członkiem OFE oraz czy posiadał środki na subkoncie ZUS. Jeżeli zmarły należał do OFE, w pierwszej kolejności należy skontaktować się z właściwym funduszem emerytalnym.

Fundusz emerytalny przeprowadza procedurę dotyczącą środków zgromadzonych na rachunku i przekazuje odpowiednie informacje do ZUS. Jeżeli zmarły nie był członkiem OFE, wniosek dotyczący środków zgromadzonych na subkoncie ZUS składa się bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające zgon oraz prawo do otrzymania środków. W zależności od sytuacji mogą to być między innymi akt zgonu, akt małżeństwa, akty urodzenia dzieci, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.

Co do zasady nie. To jeden z powodów, dla których wiele rodzin nigdy nie odzyskuje należnych środków. Osoby uprawnione muszą same wystąpić z odpowiednim wnioskiem i przedstawić wymagane dokumenty. Brak wiedzy o istnieniu subkonta w ZUS lub środków zgromadzonych w OFE powoduje, że wiele rodzin przez lata nie dochodzi swoich praw.

W praktyce zdarzają się sytuacje, w których organ rentowy odmawia wypłaty pieniędzy z ZUS i OFE z powodu błędnej oceny stanu faktycznego, niekompletnej dokumentacji albo odmiennej interpretacji przepisów. Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu. W wielu przypadkach dopiero postępowanie sądowe pozwala dochodzić praw osób uprawnionych.

W praktyce kancelarii spotyka się osoby, które przez wiele lat były przekonane, że po śmierci rodzica, małżonka lub innego członka rodziny nie pozostały żadne środki do odzyskania. Dopiero analiza dokumentów i pozyskanie informacji pokazuje, że zmarły posiadał środki zgromadzone na subkoncie ZUS lub w OFE, o których najbliżsi nie mieli wiedzy. Dlatego warto zweryfikować swoją sytuację.

Nawet jeśli nie mają Państwo pewności, czy zmarły posiadał środki w ZUS oraz OFE podlegające podziałowi, sprawdzenie tej kwestii może pozwolić uniknąć utraty należnych pieniędzy. Postępowania dotyczące środków zgromadzonych w ZUS i OFE często wymagają analizy dokumentów, ustalenia kręgu osób uprawnionych oraz przygotowania odpowiednich wniosków. Jeżeli pojawiają się wątpliwości dotyczące swojej sytuacji, warto skorzystać z profesjonalnej pomocy i sprawdzić, czy przysługuje Państwu prawo do odzyskania pieniędzy po zmarłym członku rodziny.