W ostatnich tygodniach media obiegają nagłówki o „automatycznych przeliczeniach emerytur” i zwrotach pieniędzy dla seniorów. To dobra wiadomość, ale niesie ze sobą ryzyko nieporozumienia. Wiele osób myli bowiem nowe przepisy dotyczące tzw. „emerytur czerwcowych” z inną sytuacją prawną, która nadal wymaga drogi sądowej.
1 stycznia 2026 r. weszły w życie długo wyczekiwane przepisy, które systemowo rozwiązują problem zaniżonych emerytur czerwcowych z lat 2009–2019. Dokładnie mowa tu o ustawie z dnia 5 sierpnia 2025 r. o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustalonych w czerwcu w latach 2009-2019 oraz rent rodzinnych po ubezpieczonych, którym ustalono emerytury w czerwcu w latach 2009-2019.
Przeliczanie świadczeń odbywa się z urzędu (bez konieczności składania wniosku) i ma się zakończyć najpóźniej do 31 marca 2026 r. Jednak nie każdy senior otrzyma list z ZUS z informacją o podwyżce.
Kogo dotyczą automatyczne zmiany w 2026 roku?
Nowe regulacje, o których głośno w prasie i telewizji, obejmują bardzo konkretną i zamkniętą grupę osób (oraz ich rodziny). Na automatyczne przeliczenie mogą liczyć:
- Emeryci, którym przyznano lub przeliczono świadczenie w czerwcu w latach 2009–2019.
- Osoby pobierające renty rodzinne po takich emerytach.
- Osoby pobierające renty rodzinne po bliskich, którzy zmarli w czerwcu (w latach 2009–2019) po osiągnięciu wieku emerytalnego, ale przed formalnym ustaleniem emerytury.
Ustawa dotyczy emerytur z systemu powszechnego (ZUS). Nie obejmuje ona emerytur górniczych, pomostowych czy nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych.
Na czym polega przeliczenie „emerytur czerwcowych”?
Mechanizm jest prosty i korzystny dla seniora. Urzędnicy ZUS sprawdzają w systemie, czy Twoje świadczenie byłoby wyższe, gdyby teoretycznie policzono je według zasad obowiązujących w maju danego roku (które uwzględniały korzystniejszą waloryzację).
Jeśli wyliczenie „majowe” okaże się korzystniejsze – ZUS zwaloryzuje świadczenie przyjmując tę wyższą kwotę bazową i następnie zwaloryzuje ją przez wszystkie wskaźniki roczne, jakie miały miejsce od momentu przyznania emerytury aż do dzisiaj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych szacuje, że emeryci objęci nowym przeliczeniem zyskują średnio ok. 200 zł miesięcznie.
Kto nie jest objęty automatycznym przeliczeniem? Sprawa wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20
Tutaj dochodzimy do kluczowego momentu, który jest źródłem wielu pomyłek. Media nagłaśniają mechanizm automatyczny, co może wprowadzać w błąd osoby, które korzystały z wcześniejszej emerytury i znajdują się w odmiennej sytuacji prawnej.
Osoby, które skorzystały z wcześniejszych emerytur przed czerwcem 2012 r. mogą mieć dodatkowe powody do podwyższenia świadczeń. Z racji podobieństwa terminów i luki w przepisach, te dwie grupy są ze sobą mylone.
Mowa o seniorach dotkniętych tzw. pułapką emerytalną, czyli mechanizmem potrącania pobranych kwot wcześniejszej emerytury od kapitału. Problem ten został naświetlony przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20).
W tym przypadku ZUS na razie nie planuje masowych, automatycznych przeliczeń. Tutaj konieczna jest inicjatywa własna seniora.
Na czym polega problem tej grupy?
Problem dotyczy osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę, nie mając świadomości (bo takie przepisy wtedy nie istniały), że w przyszłości zostanie im pomniejszona kwota zgromadzonego kapitału emerytalnego, poprzez odjęcie świadczeń wypłaconych w trakcie pobierania emerytury wcześniejszej. Ten mechanizm drastycznie obniżył ich emeryturę powszechną.
Kto ma najsilniejsze podstawy do roszczeń?
- Kobiety urodzone w latach 1954–1959, które wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyły przed 6 czerwca 2012 r.
- Mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 oraz w 1954 r., którzy również przeszli na wcześniejsze świadczenie przed czerwcem 2012 r.
Jeśli pasujesz do tego opisu, Twoja emerytura może być zaniżona od 500 zł do nawet 1200 zł miesięcznie. W przeciwieństwie do „spraw czerwcowych”, ZUS sam tego nie naprawi – aby podwyższyć emeryturę należy upomnieć się o to indywidualnie.
Jak walczyć o podwyższenie emerytury (Grupa SK 140/20)?
Dla osób poszkodowanych przez art. 25 ust. 1b (objętych wyrokiem SK 140/20) ścieżka jest dłuższa i wymaga spełnienia konkretnych formalności przewidzianych przez procedurę:
- Krok 1: Złożenie wniosku do ZUS. Należy złożyć wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury z pominięciem niekonstytucyjnego potrącenia.
- Krok 2: Odbiór decyzji odmownej. Obecnie jest to standardowa procedura ZUS. Dopiero mając ten dokument w ręku, możemy poddać sprawę ocenie sędziego.
- Krok 3: Odwołanie do Sądu. To najważniejszy termin w całym procesie. Od dnia odebrania decyzji odmownej ZUS, masz miesiąc na wniesienie odwołania do właściwego Sądu Okręgowego (Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych).
- Krok 4: Prawomocny wyrok Sądu. Sąd wydaje wyrok, w którym utrzymuje lub uchyla odmowną decyzję ZUS, wskazując zasady na jakich organ powinien oprzeć się wydając nową decyzję.
- Krok 5: Decyzja ZUS. Wydanie decyzji przewidującej wyższą wysokość emerytury, w tym wypłatę wyrównania.
Warto znać swoją sytuację prawną | Podsumowanie
W świecie przepisów dotyczących świadczeń emerytalnych jest wiele zawiłości i niuansów, które mogą istotnie wpływać na wysokość comiesięcznych wypłat. Trzeba być przy tym skrupulatnym, ponieważ automatyzacje wprowadzane przez ustawodawcę rzadko obejmują wszystkich zainteresowanych.
W kontekście tego artykułu zwracamy uwagę na dwie różne grupy emerytów czekających na wyższe świadczenia, których sytuacja wymaga odmiennego podejścia:
- Emeryci „czerwcowi” (2009-2019): Czekają na automatyczne przeliczenie do marca 2026 r.
- Emeryci po wcześniejszych świadczeniach (SK 140/20): Muszą aktywnie walczyć o swoje prawa, składając wniosek i wchodząc na drogę sądową.
Zawsze warto indywidualnie analizować daną sprawę, aby nie przeoczyć terminów ani przysługujących uprawnień. Jeśli podejrzewasz, że Twoja zaniżona emerytura wynika z wcześniejszego pobierania świadczeń i należysz do drugiej grupy, skontaktuj się z naszą kancelarią. Przeanalizujemy Twoją decyzję emerytalną, sprawdzimy, czy kwalifikujesz się do grupy objętej wyrokiem Trybunału i pomożemy Ci przejść przez procedurę odwoławczą, walcząc o godne świadczenie za lata pracy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy każdy emeryt otrzyma automatyczne przeliczenie świadczenia w 2026 roku?
Nie. Automatyczne przeliczenie dotyczy wyłącznie tzw. emerytur czerwcowych przyznanych lub przeliczonych w czerwcu w latach 2009–2019 oraz określonych rent rodzinnych. Osoby, które pobierały wcześniejszą emeryturę i zostały objęte mechanizmem potrąceń kapitału, nie są objęte automatyzmem.
Do kiedy ZUS ma obowiązek przeliczyć emerytury czerwcowe?
Zgodnie z ustawą przeliczenia mają zostać dokonane z urzędu najpóźniej do 31 marca 2026 r. Nie ma potrzeby składania wniosku, o ile dana osoba mieści się w ustawowym zakresie.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 oznacza automatyczną podwyżkę emerytury?
Nie. W przypadku osób objętych wyrokiem SK 140/20 konieczne jest samodzielne wystąpienie do ZUS z wnioskiem, a następnie – po decyzji odmownej – złożenie odwołania do sądu. Bez tej inicjatywy ZUS nie dokona przeliczenia.
Ile można zyskać na sprawie SK 140/20?
W zależności od indywidualnej sytuacji, podwyżka emerytury może wynosić od kilkuset do nawet ponad 1000 zł miesięcznie, a dodatkowo możliwe jest uzyskanie wyrównania za wcześniejsze lata.
Jak sprawdzić, do której grupy emerytów należę?
Kluczowe są: data przyznania emerytury, miesiąc jej ustalenia oraz informacja, czy wcześniej pobierana była emerytura wcześniejsza. W wielu przypadkach konieczna jest analiza decyzji ZUS, aby jednoznacznie określić właściwą ścieżkę działania.
