Czy ZUS odbiera osobom z niepełnosprawnościami nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych?

Osoby ubiegające się o świadczenie wspierające coraz częściej zgłaszają ten sam problem. Po wielu miesiącach oczekiwania na decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (WZON) składają wniosek do ZUS o wypłatę świadczenia wspierającego. Otrzymują decyzję, ale bez wyrównania za miesiące oczekiwania.

W praktyce może to oznaczać utratę nawet kilkunastu lub kilkudziesięciu tysięcy złotych. Co więcej, dotyczy to osób znajdujących się w niemal identycznej sytuacji życiowej. O wysokości wypłaconego świadczenia wspierającego decyduje często wyłącznie data złożenia wniosku do WZON. To nowy problem, z którym coraz częściej spotykają się osoby ubiegające się o świadczenie wspierające. Jednocześnie jest to jedna z nowych specjalizacji naszej kancelarii w sprawach przeciwko ZUS.

Świadczenie wspierające zostało wprowadzone po to, aby zapewnić osobom z niepełnosprawnością dodatkowe środki finansowe odpowiadające ich rzeczywistym potrzebom. Procedura uzyskania świadczenia wspierającego jest jednak dwuetapowa. Najpierw należy uzyskać decyzję WZON ustalającą poziom potrzeby wsparcia. Dopiero po jej otrzymaniu można złożyć wniosek do ZUS o wypłatę świadczenia wspierającego.

Problem polega na tym, że postępowania przed WZON często trwają wiele miesięcy. Osoba zainteresowana nie ma żadnego wpływu na długość tego postępowania. Nie może również wcześniej złożyć wniosku do ZUS, ponieważ bez decyzji WZON jest to niemożliwe.

Naturalnym wydaje się więc, że skoro obywatel dochował wszystkich terminów, nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji przewlekłości działania organów państwa. Niestety, obecna praktyka ZUS prowadzi do zupełnie innych skutków.

Najlepiej pokazuje to prosty przykład. Wyobraźmy sobie dwie osoby z identycznym stopniem potrzeby wsparcia. Obie złożyły wniosek do WZON. Obie czekały kilka miesięcy na wydanie decyzji. Obie niezwłocznie po jej otrzymaniu złożyły wniosek do ZUS. Jedyna różnica polega na dacie złożenia wniosku do WZON.

Pierwsza osoba zrobiła to jeszcze w grudniu 2025 roku. Druga osoba złożyła identyczny wniosek w styczniu 2026 roku. W przypadku pierwszej osoby ZUS wypłaci świadczenie wspierające z wyrównaniem od miesiąca złożenia wniosku do WZON.

Druga osoba, mimo identycznego czasu oczekiwania, często otrzymuje świadczenie wspierające dopiero od miesiąca złożenia wniosku do ZUS albo od daty wskazanej w decyzji WZON. Za wiele miesięcy oczekiwania nie dostaje nic. Dwie osoby znajdujące się w praktycznie identycznej sytuacji otrzymują świadczenia różniące się nawet o kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Źródłem problemu jest interpretacja przepisów obowiązujących od 2026 roku. ZUS powołuje się na art. 5 ustawy z 25 września 2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw. Przepis ten obowiązywał jedynie do 31 grudnia 2025 roku i regulował sposób działania WZON w okresie przejściowym.

Zdaniem organu rentowego przepis ten nie stanowi jednak podstawy do ograniczania prawa do wyrównania przez ZUS po 1 stycznia 2026 roku. Co więcej, był on skierowany przede wszystkim do organów orzekających, a nie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Kluczowe znaczenie ma art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym. Przepis ten przewiduje, że jeżeli wniosek do ZUS zostanie złożony w ciągu trzech miesięcy od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, świadczenie przysługuje od miesiąca, w którym został złożony wniosek do WZON.

W przepisie tym nie ma dodatkowego warunku uzależniającego wypłatę wyrównania od daty wskazanej przez WZON ani od sposobu sformułowania decyzji. Oznacza to, że ZUS posiada własną podstawę prawną do ustalenia początku prawa do świadczenia. Właśnie dlatego obecna praktyka budzi tak wiele kontrowersji.

Problem nie dotyczy wyłącznie wykładni jednego przepisu. Pojawia się również pytanie o zgodność obecnej praktyki z konstytucyjną zasadą równości i sprawiedliwości społecznej.

Osoby, które czekały tyle samo miesięcy na wydanie decyzji przez WZON, są traktowane odmiennie wyłącznie z powodu daty złożenia pierwszego wniosku. Trudno uznać takie rozwiązanie za zgodne z zasadą równego traktowania obywateli.

Takiej decyzji nie należy automatycznie uznawać za ostateczną. Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. To właśnie sądy będą w najbliższym czasie rozstrzygały, czy obecna praktyka Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znajduje rzeczywiście oparcie w obowiązujących przepisach.

Możliwe, że orzecznictwo ukształtuje jednolitą linię interpretacyjną, która pozwoli odzyskać utracone wyrównania. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy dokumentów oraz decyzji wydanych przez WZON i ZUS.

Obecna praktyka ZUS powoduje, że osoby znajdujące się w niemal identycznej sytuacji otrzymują diametralnie różne kwoty świadczeń wspierających. To zagadnienie będzie prawdopodobnie przedmiotem licznych postępowań sądowych w najbliższych miesiącach.

Warto pamiętać, że odmowa wypłaty wyrównania nie zawsze oznacza, że ZUS miał rację. W wielu przypadkach decyzję można zakwestionować przed sądem. Dlatego jeżeli otrzymałeś decyzję ZUS i masz wątpliwości, czy prawidłowo ustalono datę przyznania świadczenia, warto skonsultować swoją sprawę.